W każdej dużej branży jedni budują technologie i tworzą wartość, a inni przysysają się do cudzej pracy i handlują strachem. Na rynku kryptowalut głównym symbolem pasożytnictwa stała się amerykańska firma Chainalysis. Założona w 2014 roku spółka do szczytu boomu venture capital zebrała około 536 mln dolarów inwestycji przy napompowanej wycenie 8,6 mld dolarów. Wielomiliardowa kapitalizacja trzyma się na jednym zgniłym wymyśle: jakoby pieniądze w otwartym blockchainie miały „rodowód grzechu”, a prywatna firemka z Nowego Jorku miała prawo na podstawie zamkniętych tabelek decydować, czyje monety są prawdziwe, a czyje „brudne”.

Przez dwanaście lat działalności ta witryna „bezpieczeństwa blockchaina” nie zapobiegła ani jednemu włamaniu. Zapobieganie atakom zwyczajnie się biznesowi Chainalysis nie opłaca: im więcej giełd i protokołów okradną dziś, tym drożej jutro pójdą abonamenty dla banków i straszne raporty ze strzałeczkami dla regulatorów. A prawdziwą cenę tej firmowej ekspertyzy rynek zobaczył pod koniec października 2026 roku, gdy zhakowano samą Chainalysis: napastnik spokojnie wszedł do wewnętrznych systemów firmy, wyciągnął dane klientów, a największym tropicielom planety pozostało tylko bezradnie tłumaczyć się w komunikacie prasowym „ofensywną sztuczną inteligencją”.

Ale główny problem leży głębiej. Prywatny sklepik bez mandatu i bez żadnych uprawnień w protokole bitcoina stanął jako płatny szlaban między ludźmi a ich osobistymi oszczędnościami.

W normalnym świecie nie ma „brudnych” banknotów — a bajty na dysku tym bardziej nie śmierdzą

Absurd systemu zbudowanego przez Chainalysis widać od razu, gdy tylko przeniesie się tę logikę do zwykłego życia. Wyobraźcie sobie uliczny kiosk. Wieczorem wpada tam bandyta i kupuje hot doga za ukradzioną stówę. Rano zwykły przechodzień kupuje w kiosku pizzę i kawę i dostaje resztę we wczorajszym banknocie. Czy komukolwiek przy zdrowych zmysłach przyjdzie do głowy ogłosić kupującego pizzę wspólnikiem rozboju, zablokować mu konto i nazwać banknot „skażonym przestępczą przeszłością”? Oczywiście, że nie. W zdrowym porządku prawnym łapie się i sądzi bandytę, a nie papierki z kasy.

Pieniądze to po prostu tymczasowy zamiennik zasobów: pracy, czasu, sprzedanego towaru. Banknot nie pamięta i nie powinien pamiętać poprzednich właścicieli. A zapis w blockchainie to w ogóle tylko linijka bajtów na twardym dysku. Bajty fizycznie nie pachną, bez względu na to, przez czyje ręce przeszły dwa lata temu.

A teraz wyobraźcie sobie: pod drzwi banku podchodzi samozwańczy bramkarz z ulicy, zatrzymuje konwój z gotówką i żąda abonamentu za obwąchiwanie każdej paczki banknotów według swojego prywatnego tajnego zeszytu — bramkarz sam zdecyduje, które banknoty zaksięgować sklepom na konto, a które zamrozić. W realnej gospodarce samozwańca po pięciu minutach wywiozłaby ekipa sanitariuszy. W branży krypto ten schemat nazywa się „compliance on-chain” od Chainalysis.

Historia o 400 000 koron w Pradze: dlaczego giełdy zamieniły się w bramkarzy prywatnego sklepiku

Weźmy codzienną sytuację. Człowiek mieszka w Pradze i przez kilka lat odkłada pieniądze: oszczędza na urlopach, odkłada zakup nowej gitary, nie zmienia samochodu — i uzbiera uczciwe 400 000 koron. Stary sprawdzony kumpel pyta go o radę, przez którą giełdę najlepiej sprzedać bitcoina. Po co karmić pośredników, skoro można odkupić monety bezpośrednio?

Transakcja przechodzi po pełnej cenie rynkowej. Zaznaczmy specjalnie dla miłośników urzędowego pouczania: bitcoina w sieci nikt nigdy nie sprzedaje za pół ceny, więc dyżurna policyjna śpiewka o „świadomym kupnie kradzionego za grosze na dworcu” odpada od razu. Kumpel swego czasu kupił monety po cenie rynkowej i sprzedał je po cenie rynkowej co do ostatniej korony.

Po jakimś czasie prażanin przelewa bitcoina na dużą giełdę krypto — i depozyt zostaje zablokowany na amen. Czeska policja nie dzwoni, śledczy nie przedstawia żadnych postanowień, nikt nikogo nie wzywa na przesłuchanie. Po prostu w oprogramowaniu prywatnej amerykańskiej firemki zapala się czerwona lampka: algorytmowi wydało się, że pięć czy dziesięć przelewów wcześniej część satoshi przeszła przez podejrzany adres. Domniemanie niewinności pomnożone przez zero: oszczędności zamrożone jednostronnie, klient wpisany na zamkniętą listę, a żeby odzyskać własne pieniądze, proponuje mu się wynajęcie na własny koszt amerykańskich prawników i szukanie sprawiedliwości za oceanem.

Dlaczego scentralizowane giełdy w Europie i Azji zgadzają się na takie ludożerstwo i niszczą własną reputację? Każda scentralizowana platforma ma konkretnego dyrektora z paszportem i kontami bankowymi. Waszyngtońscy regulatorzy postawili sprawę na ostrzu noża: albo giełda kupuje „list ochronny” u zatwierdzonych podwykonawców analitycznych i bez gadania tnie konta użytkowników na pierwszy gwizdek, albo po dyrektora przychodzą ludzie z nakazem. Trzęsąc się o własną skórę, zarządy platform dobrowolnie robią za darmowych bramkarzy cudzej komercyjnej bazy danych.

Aksamitna taca z identycznymi złotymi monetami na ciemnym urzędowym biurku obok czarnej księgi rachunkowej, mosiężnej lupy, pieczątki z czerwoną poduszką i pojedynczej monety z plamą szkarłatnej farby.
Ilustracja · Blackwood

Swatka w milionowym mieście: z czego naprawdę jest ulepiona „wszystkowidząca wyrocznia”

Pretensja do dzielenia pieniędzy świata na „czyste” i „brudne” zakłada co najmniej pełną i bezbłędną bazę wiedzy o całej planecie. Skąd naprawdę biorą się etykiety w tabelach Chainalysis?

Na stronie kierownictwa firmy nie ma luminarzy nauk podstawowych ani legendarnych cypherpunków — z portretów uśmiechają się ekonomiści, prawnicy, dyrektorzy sprzedaży do sektora publicznego i ludzie z amerykańskich służb siłowych. W produkcie nie ma żadnej magii, a „wywiad” składa się z trzech prymitywnych źródeł:

  1. Publiczne listy sankcyjne w rodzaju OFAC, komunikaty sądowe i portfele, które wypłynęły na forach.
  2. Przecieki od nadzorowanych giełd i policyjne archiwa po konfiskatach.
  3. Heurystyczne zgadywanie („klastrowanie”): wystarczy, że kilka adresów trafi do wejść jednej transakcji albo pokryje się po pośrednich przesłankach — algorytm wrzuca portfele na jedną kupę i rozmazuje wachlarzem „czarną plamę” po sąsiadach.

Śledzić z nowojorskiego biura życie ośmiu miliardów ludzi i każdy uliczny kiosk na planecie jest fizycznie niemożliwe. Wygląda to jak miejska swatka w milionowej metropolii, która głośno obiecuje klientom osobistą znajomość ze wszystkimi porządnymi i nieporządnymi pannami w mieście. Zaczynasz sprawdzać — z miliona mieszkanek swatka widziała na oczy najwyżej dwa tysiące, a o pozostałych 998 tysiącach w życiu nie słyszała.

To nie metafora, lecz udokumentowany fakt naukowy. Na branżowej konferencji o cyberbezpieczeństwie USENIX Security 2025 badacze z Politechniki w Delft przedstawili pracę „Ghost Clusters”. Holenderscy naukowcy wykonali robotę, przed którą sądy latami się wymigiwały: wzięli prawdziwe wewnętrzne bazy trzech dawno zamkniętych i przez policję przeoranych wzdłuż i wszerz serwisów (miksera BestMixer i darknetowych rynków Hansa i Wall Street Market) i porównali rzeczywiste listy z oznaczeniami Chainalysis.

Skala mówi sama za siebie: sprawdzano nawet nie żywy rynek z milionami prywatnych portfeli, tylko trzy podręcznikowe archiwa policyjne z gotowymi odpowiedziami. Nawet w tak cieplarnianych warunkach pokrycie adresów przez Chainalysis spadało do 24,54%, przy czym autorzy osobno podkreślili: kompletność bazy mocno faluje w czasie, a przenosić uzyskanych liczb na resztę sieci nie można. Innymi słowy, nawet po śladach gotowych spraw policyjnych „wszystkowidząca wyrocznia” gubiła do trzech czwartych adresów! A kiedy w bazie pusto, system spokojnie maluje giełdzie plakietkę „niskie ryzyko”, wydając własną ślepotę za pieczątkę „sprawdzone, czyste” — dokładnie do dnia, w którym skrypt wstecznie zaktualizuje klaster i zrobi kozła ofiarnego z ostatniego nabywcy monety.

Cztery adresy z pięciu i tabelki sprzed dekady: jak za „czarną skrzynkę” dostaje się 12,5 roku więzienia

Jeszcze mroczniej robi się w sądzie karnym, do którego przynosi się zamknięte wypociny Chainalysis. Wymownym precedensem jest sprawa najstarszego miksera bitcoinów Bitcoin Fog (USA przeciwko Romanowi Sterlingovowi). We wrześniu 2026 roku sąd apelacyjny Dystryktu Kolumbii ostatecznie utrzymał wyrok Sterlingova: 150 miesięcy pozbawienia wolności — dwanaście i pół roku amerykańskiego więzienia.

Kluczową rolę w wyliczeniach oskarżenia odegrał program Chainalysis Reactor: oprogramowanie wrzuciło do jednego klastra około 900 tysięcy adresów bitcoinowych i naliczyło obrót na mniej więcej 400 mln dolarów, ustawiając poprzeczkę dla wymiaru kary. Tymczasem w orzeczeniu sądu (strony 19–29) i w reportażu sądowym magazynu Wired czarno na białym zapisano zdumiewające rzeczy:

  • Świadkowie oskarżenia przyznali pod przysięgą: program Chainalysis Reactor nigdy nie przeszedł niezależnej recenzji naukowej (peer review), a rzeczywista częstotliwość błędów nie jest nikomu znana.
  • Praktyczna weryfikacja dokładności w aktach sprawy sprowadziła się do próby kontrolnej pięciu adresów, z których program odgadł cztery. W przekładzie z urzędowego na polski: nawet w zabawkowym teście na pięciu portfelach soft spudłował w jednym przypadku na pięć (20%), a mimo to wyliczenia na 900 tysiącach adresów wystarczyły do wyroku ponad dwunastu lat!
  • Na żądanie obrony ujawnienia kodu źródłowego Reactora do niezależnej weryfikacji algorytmów klastrowania sąd odpowiedział odmową, powołując się na tajemnicę handlową Chainalysis.

Powiązanie Sterlingova z uruchomieniem miksera w 2011 roku w ogóle nie opierało się na blockchainie. Na przesłuchaniu biegła oskarżenia wprost potwierdziła brak serwera Bitcoin Fog w materiałach sprawy. Osobiste powiązanie trzymało się na opłaceniu domeny bitcoinfog.com w listopadzie 2011 roku z portfela dawno zamkniętego kostarykańskiego systemu płatności Liberty Reserve, do którego wcześniej łańcuszkiem przez giełdę Mt. Gox i kantor spływały środki, oraz na tym, że 24 listopada 2011 roku z jednego adresu IP (212.117.160.123) rzekomo logowano się na konta na obu platformach (zeznania agenta IRS, stenogram przesłuchania biegłej, analiza Wired).

W chwili aresztowania w 2021 roku ani Liberty Reserve (zamknięty przez władze USA w 2013 roku), ani giełda Mt. Gox (upadła w 2014 roku) od dawna nie istniały. Ekspertyza nie porównywała żywych serwerów, tylko tabelki logów sprzed dziesięciu lat, które przeleżały dekadę w rękach amerykańskich służb — urzędu skarbowego IRS i FBI. Każdy inżynier znający bazy danych wie: linijkę w niekontrolowanej tabeli, którą dziesięć lat trzyma urząd zainteresowany wyrokiem skazującym, poprawia się szybciej, niż zagotuje się czajnik w drodze na salę rozpraw.

Na takim tle szczególnie wyraźnie widać wybiórczość amerykańskiej Temidy. Podczas gdy prywatny podwykonawca z zamkniętym kodem i bez naukowych weryfikacji stempluje tomy aktów oskarżenia, twórców niepowierniczego portfela bitcoinowego Samourai Wallet, Keonne’a Rodrigueza i Williama Hilla, wysyła się za kratki za wbudowaną funkcję mieszania monet. Deweloperów skazano za „przekazywanie pieniędzy bez licencji” (money transmitting), choć Samourai Wallet nie przechowywał kluczy ani środków użytkowników, a regulator FinCEN jeszcze w 2019 roku w oficjalnych wytycznych wyjaśniał: programy niepowiernicze takiej licencji nie potrzebują. Chronić prywatność człowieka przed wścibskimi oczami każdego napotkanego kasjera — przestępstwo; śledzić miliony ludzi przez nieweryfikowalną „czarną skrzynkę” — zaszczytny miliardowy biznes.

Błędne koło „standardu branżowego”: kontrakty bez przetargów i swoi ludzie w gabinetach regulatorów

Dlaczego amerykański sąd w sprawie Sterlingova przyjął wyliczenia programu bez otwartego kodu i zmierzonego marginesu błędu? Sformułowanie sądu zasługuje na wykucie w granicie: Chainalysis Reactor uznano za „standard branżowy”, ponieważ programu szeroko używają organy ścigania!

Oficjalne bazy zamówień publicznych USA pokazują dobitnie, jak dokładnie wykuwano ten osławiony „standard branżowy”:

Wygodna zmowa w kółko: najpierw służby kupują soft u wybranej firmy bez konkursu, potem niosą do sądu zrzuty ekranu z kupionego programu, a sędzia rozkłada ręce — skoro służby używają produktu, to przed sądem jest „standard branżowy” i sprawdzać naukowej dokładności nie trzeba!

W 2026 roku monopolowa idylla zamieniła się w jawną farsę. Wystarczyło, że ICE przyznało nowy kontrakt na 94,6 mln dolarów konkurentowi — firmie TRM Labs — w analogicznej procedurze bez otwartego przetargu, a kierownictwo Chainalysis natychmiast przypomniało sobie o wolnej konkurencji i pobiegło pozywać rząd USA, żądając unieważnienia umowy jako „nierozsądnej i nieuzasadnionej” (szczegóły w The Block). We wrześniu 2026 roku Federalny Sąd ds. Roszczeń USA wystawił powodów za drzwi, całkowicie oddalając skargę. Brać dziesiątki budżetowych milionów bez przetargów do własnej kieszeni — święte prawo „jedynego dostawcy”, a odpłynięcie państwowego tortu do sąsiada na tych samych zasadach — skandaliczne naruszenie procedur.

Bliskość do budżetowego kranu łatwo wyjaśnić, wystarczy spojrzeć na kadrową karuzelę między Chainalysis a amerykańskimi regulatorami. Wysoki urzędnik FinCEN (głównej agencji USA ds. monitoringu finansowego i przeciwdziałania praniu pieniędzy) Michael Mosier odchodzi ze służby państwowej na fotel głównego radcy prawnego Chainalysis. Po niecałym roku u sprzedawcy inwigilacji blockchainowej Mosier wraca do kierownictwa FinCEN — najpierw jako zastępca dyrektora, a w 2021 roku staje na czele regulatora jako p.o. dyrektora (o etycznym konflikcie takich „obrotowych drzwi” wprost pisał serwis The Block).

W kwietniu 2024 roku historia powtarza się jeszcze bezczelniej: Chainalysis zatrudnia świeżo emerytowanego szefa dochodzeń karnych amerykańskiego urzędu skarbowego (IRS-CI) Jima Lee — szefa urzędu, który latami kupował abonamenty firmy bez konkursu. Wczorajszy główny skarbowy glina Ameryki przesiada się na etat u podwykonawcy, by sprzedawać wczorajszym podwładnym narzędzia inwigilacji. Dodajcie do tego bezpośrednie wydatki na waszyngtońskich lobbystów (według bazy jawności OpenLobby) — wyjdzie podręcznikowy portret pasożyta przy budżecie: jedną ręką pisze się obowiązkowe zasady nadzoru, drugą sprzedaje się łopaty do ich wykonania.

Znaczony bitcoin na starość i dlaczego ślepe znakowanie pomaga wyłącznie przestępcom

Szczególna hipokryzja „blockchainowych wywiadowców” polega na tym, że totalne znakowanie monet przeszkadza nawet prawdziwemu poszukiwaniu przestępców. Kompetentny operacyjny wie: jeśli nie płoszyć skradzionych środków bezsensownymi dywanowymi blokadami na każdym kroku, rabuś prędzej czy później się rozluźni, poprowadzi łup do wyjścia w fiat albo na zapłatę za realne towary — i w punkcie końcowym po otwartym blockchainie zgarnie się żywego sprawcę.

Dywanowe znakowanie Chainalysis daje odwrotny skutek. Zawodowi włamywacze i dilerzy narkotyków doskonale znają budowę stop-list i w życiu nie poniosą łupu prosto na regulowaną giełdę, spokojnie odchodząc w podziemne łańcuszki i rozliczenia pozagiełdowe. Za to w zastawione sidła wpadają hurtem zwykli obywatele, którzy dostali „oznaczone” satoshi z dziesiątej ręki w uczciwej transakcji.

A teraz spójrzmy choćby dziesięć lat naprzód. Emisja bitcoina jest ograniczona do 21 milionów monet, które nieustannie przechodzą z rąk do rąk. Co się stanie, gdy prywatny amerykański sklepik gorliwymi algorytmami stopniowo przyklei etykietkę „podejrzanych” 20% czy 30% wszystkich istniejących bitcoinów?

Zawali się główna cecha normalnych pieniędzy — zamienność, bezwarunkowa równość jednego bitcoina z każdym innym. Wyobraźcie sobie człowieka, który całe życie uczciwie pracował: zbudował dom, przez dziesięć lat odmawiał sobie zbytków i odkładał grosz do grosza w bitcoinie, wierząc w wolne pieniądze i chcąc zostawić dzieciom spadek. Na starość ojciec przekazuje oszczędności rodzinie — i nagle dowiaduje się, że zebrane bitcoiny ogłoszono „znaczonymi”, monetami drugiego sortu, a legalne platformy odmawiają przyjęcia depozytu po cenie rynkowej. Powód? Wcale nie oszustwo ani łamanie prawa — po prostu tak zdecydował zamknięty skrypt komercyjnej firmy z Nowego Jorku, gdzie na stronie „O nas” uśmiecha się sześciu menedżerów.

Czas nazywać rzeczy po imieniu: Chainalysis musi stać się firmą, której nikt nie poda ręki

Firemki takie jak Chainalysis to nowotwór złośliwy na ciele branży krypto. Taki biznes niczego nie tworzy, nikogo nie chroni, łamie ludziom życie nieweryfikowalnymi „czarnymi skrzynkami”, trzyma giełdy w strachu i dzień po dniu zamienia wolny blockchain w cyfrowy obóz koncentracyjny z podziałem pieniędzy na kasty.

Pasożytnictwo leczy się wyłącznie całkowitym społecznym i zawodowym odrzuceniem wewnątrz branży. Zdrowy rozsądek i moralność są tu w całości po stronie zwykłego człowieka: nikt na świecie nie jest zobowiązany odpowiadać własnym portfelem za cudze grzechy sprzed pięciu lat.

Czego wymaga się od każdego uczestnika rynku, dziennikarza i dewelopera:

  1. Skończyć z darmowym PR-em i cytowaniem. Kolejny „roczny raport Chainalysis o przestępczości w krypto” to nie niezależna nauka, tylko broszura reklamowa handlarza strachem z nieweryfikowalnymi liczbami. Przedrukowując takie wykresy, redakcje i blogerzy własnymi rękami reklamują smycz dla swoich czytelników.
  2. Uważać każde partnerstwo z blockchainowymi cenzorami za hańbę dla reputacji. Logo Chainalysis wśród sponsorów konferencji, wspólny webinar czy prelegent firmy na scenie powinny wywoływać w społeczności krypto obrzydzenie i bezpośrednie pytania do organizatorów.
  3. Publicznie dawać giełdom po łapach za pozasądowe blokady. Zatrzymywanie środków klientów bez oficjalnego wniosku policji i nakazu sądu pod pretekstem „wysokiego ryzyka według bazy partnera analitycznego” to samowolne zagarnięcie cudzej własności, a o każdym takim przypadku trzeba krzyczeć na głos.
  4. Wyprowadzać oszczędności z bramkarskich platform. Im mniej monet leży na scentralizowanych giełdach, tym mniej władzy mają samozwańczy amerykańscy kontrolerzy. Dopóki klucze prywatne przechowuje osobiście właściciel, a nie bilans cudzej platformy, żadna ciotka z Nowego Jorku nie wstrzyma oszczędności i nie wyśle człowieka za ocean, by dowodził swojej niewinności.

Pieniądze nie bywają brudne. Brudne bywają tylko modele biznesowe pasożytów żerujących na cudzej wolności.